Logo-concertzaal
Petr Jiříkovský - foto Srnec Productions
"Het Derde Pianotrio is het meest persoonlijke pianotrio van Martinů. Alles wat zijn stijl uniek maakt, zit erin: van de Franse muziek uit zijn studiejaren in Parijs, tot de Amerikaanse jazz uit de tijd dat hij in ballingschap in de Verenigde Staten woonde."

Petr Jiříkovský, Trio Martinů

Alexander Ullman: "Wanneer ik Liszt speel, voel ik me vrijer"

Geschreven door Redactie in Pianoconcerten, Artiesten, Alexander Ullman, Interviews op 10 juli 2018

"Ullman raakt de muzikale kern van Liszt", schreef dagblad Trouw na de finales van het elfde Internationaal Franz Liszt Pianoconcours Utrecht. "Het waren de poëzie en de retoriek waarmee de ervaren Ullman het concours won." Het is duidelijk dat er met Alexander Ullman een nieuwe ster aan de fonkelende pianohemel is toegevoegd. De Edesche Concertzaal sprak uitgebreid met hem over zijn achtergrond, zijn ambities en natuurlijk Franz Liszt.

Alexander Ullman. Foto: Allard Willemse

Door Jan-Willem van Ree

Foto: Allard Willemse

De impact van het Internationaal Franz Liszt Pianoconcours Utrecht op Alexander is enorm. Naast een aanzienlijke som geld kreeg hij ook een begeleidingstraject aangeboden met onder meer een tournee langs 35 landen. Middenin deze tour - hij is net terug uit Sint-Petersburg en vertrekt dezelfde dag weer naar Oslo - vindt de jonge pianist even tijd om een pas op de plaats te maken. "Voor mij is het prima te doen. Ik hou ervan om onderweg te zijn", vertelt Alexander. "Als ik teveel thuis ben, heb ik het gevoel dat ik stil sta. Ik werk graag onder druk." De werkijver van een van de meest veelbelovende pianisten in een notendop. "Als er niet veel tijd is om te studeren, repeteer ik efficiënter en presteer ik juist beter." Tekenend voor het traject dat Alexander Ullman de afgelopen jaren heeft afgelegd.

'Fantasia'

Alexander groeide naar eigen zeggen op in een niet uitgesproken muzikaal gezin. Zijn eerste muzikale herinneringen heeft hij aan het gitaarspel van zijn vader. "Hij speelde voor zijn plezier, voornamelijk populaire liedjes." De eerste keer dat hij voor het eerst met klassieke muziek in aanraking kwam, was toen hij als vierjarige de Disney-film Fantasia keek. Die film maakte toen veel indruk. "Een paar jaar geleden bekeek ik de film opnieuw. Dat was een bijzondere ervaring, omdat ik veel van die klassieke stukken nu goed ken."

Verslaafd aan de piano

Alexander kan zich niet meer herinneren hoe hij met de piano in aanraking kwam, maar er moet voor zijn ouders een aanleiding zijn geweest om een piano in huis te nemen en hem op zesjarige leeftijd naar pianoles te sturen. "Vanaf het begin vond ik het geweldig. Ik studeerde veel. Zelfs zoveel dat mijn ouders me soms van de piano vandaan moesten houden." Op zijn tiende verwisselde Alexander zijn privéleraar voor de muziekschool, die hem klaarstoomde voor het conservatorium. In die tijd viel bij Alexander het kwartje: hier wilde hij meer mee doen. "Ik realiseerde me dat ik me geen leven zonder de piano kon voorstellen. Op mijn veertiende besloot ik daarom dat ik pianist moest worden." Lachend vervolgt hij: "Ik ben een planner."

Beethoven

Van de Londense Purcell School for Young Musicians stapte Alexander over naar het Curtis Institute of Music in Philadelphia en ging vervolgens naar het Royal College of Music. Daar studeerde hij bij inspirerende piano-pedagogen als William Fong en Leon Fleisher. Vooral de lessen van Fleisher maakten indruk. "Mijn eerste kennismaking met Beethovens Vierde Pianoconcert staat in mijn geheugen gegrift. Fleisher had het helemaal niet over techniek, maar leerde me van alles over de stijl van en de filosofie achter Beethovens muziek. Voor mij was dat een enorme eyeopener, iets dat op een dieper niveau veel losmaakte."

Liszt Concours Utrecht

Hoewel Alexander Ullman verschillende eerste prijzen won op gerenommeerde concoursen, zoals het Liszt Concours in Boedapest (2011), heeft hij niet zoveel op met het concept van een pianowedstrijd. "Het koste me een hoop tijd voordat ik doorhad hoe je je praktisch en psychologisch op een concours voorbereidt. De valkuil waar sommige deelnemers in vallen is dat ze vooral de jury willen plezieren, terwijl je naar mijn idee juist recht moet doen aan de componist en aan jezelf." Het Internationaal Franz Liszt Pianoconcours Utrecht voelde voor Alexander dan ook niet als een wedstrijd, maar eerder als een reeks concerten. "Ik ging erin alsof ik een recital zou gaan spelen. De houding van de jury droeg eveneens bij aan die positieve ervaring. "De jury is hier vooral geïnteresseerd in jou als persoon. Voor hen was ik niet iemand die even een half uurtje laat horen wat hij kan. Juist door die verschillende voorrondes kun je veel kanten van jezelf laten zien."

Franz Liszt

Een nog belangrijkere reden om aan het Internationaal Franz Liszt Pianoconcours Utrecht mee te doen, was de muziek van Franz Liszt zelf. Alexander heeft namelijk een bijzondere band met deze Hongaarse componist. "Op mijn tiende maakte ik voor het eerst kennis met zijn muziek en sindsdien heeft het me niet meer losgelaten." Op de vraag wat hem in Liszt aanspreekt is het even stil. Dan vervolgt hij serieus: "Ik beschouw zijn muziek als een wezenlijk onderdeel van mijn eigen persoonlijkheid. Op een bepaalde manier voel ik me er erg in thuis. Wanneer ik Liszt speel voel ik me vrijer en zekerder van mijn zaak."

Muzikale spelletjes

Naast Liszt heeft Alexander nog een andere muzikale liefde: Ludwig van Beethoven. "Ik hou erg van de Weense Klassieken, zoals Haydn, Mozart en Beethoven. Het is vooral de heldere structuur die me in deze muziek aanspreekt: het subtiele spel met de kleinste muzikale motiefjes." In het programma dat Alexander in de Edesche Concertzaal speelt komt dat duidelijk naar voren. "Ik begin het concert met Andante con variazioni van Beethovens leermeester Joseph Haydn. Het grappige is dat het eind van dit stuk veel overeenkomsten heeft met het begin van Beethovens pianosonate Appassionata. Beide stukken staan bijvoorbeeld in de donkere toonsoort f mineur. Het kan bijna niet anders dan dat Beethoven dit stuk van Haydn gekend moet hebben."  

Een symfonie op de piano

Natuurlijk ontbreekt Liszt niet op het programma. Na de pauze speelt Alexander Ullman de pianoversie die Liszt maakte van Beethovens Eerste Symfonie. Liszts pianotranscripties zijn om diverse redenen bijzonder. "De meeste pianobewerkingen zijn voor vier handen, maar Liszt schreef de zijne voor slechts één pianist." En dat is niet het enige. "Hoewel Liszt heel dicht bij Beethovens origineel voor orkest is gebleven, is de muziek heel goed voor de piano geschreven." Daar zit volgens Alexander ook de enorme uitdaging van het stuk: "Als pianist moet je alles alleen doen. Je tien vingers vormen het orkest. Dat zorgt er ook voor dat de muziek technisch veeleisend is." Hij vervolgt lachend: "Slechts met één ding heeft Liszt geen rekening gehouden. Hij had zijn transcripties voor amateurpianisten bedoeld, zodat ze thuis Beethovens symfonieën konden spelen. Dat doel bleek achteraf nogal onrealistisch."

Bösendorfer Imperial

Op de vraag of Alexander zich alweer voorbereidt op een volgend concours antwoordt hij: "Ik ben er nu wel even klaar mee. Op dit moment geniet ik met volle teugen van de tour die uit het Utrechtse Liszt-concours is voortgekomen." Ook het concert in de Edesche Concertzaal maakt onderdeel uit van deze tour en stiekem verheugt Alexander zich al op de Bösendorfer Imperial. "Al vaker heb ik een Imperial bespeeld. Ik hou van Bösendorfer. Deze vleugels hebben iets totaal eigens. Misschien klinkt de Bösendorfer iets duisterder dan bijvoorbeeld een Steinway, maar juist die kwaliteit past erg goed bij Liszt."

Reacties

Blijf op de hoogte!


Ontvang de nieuwsbrief


Contact

Edesche Concertzaal
Amsterdamseweg 9
6711 BE Ede
0318 - 200 214
info@edescheconcertzaal.nl

Logo Edesche Concertzaal wit