Logo-concertzaal
Petr Jiříkovský - foto Srnec Productions
"Het Derde Pianotrio is het meest persoonlijke pianotrio van Martinů. Alles wat zijn stijl uniek maakt, zit erin: van de Franse muziek uit zijn studiejaren in Parijs, tot de Amerikaanse jazz uit de tijd dat hij in ballingschap in de Verenigde Staten woonde."

Petr Jiříkovský, Trio Martinů

Klarinetkwintetten van Mozart tot Keuris

Geschreven door in Artiesten, Arno Piters, Programmatoelichtingen, Eke van Spiegel, Marleen Asberg, Edith van Moergastel, Benedikt Enzler, Koninklijk Concertgebouworkest op 10 januari 2019

Weinig blaasinstrumenten mengen zo mooi met de klank van strijkers als de klarinet. Mozart was een van de eersten die dat ontdekte. Geen wonder dat zijn 'Klarinetkwintet' tot de mooiste klassieke muziek behoort. Voor de 'Hart & Ziel Lijst 2017' stemden Radio 4-luisteraars massaal op Mozarts meesterwerk. In de Edesche Concertzaal combineren klarinettist Arno Piters en zijn collega's van het Koninklijk Concertgebouworkest deze parel uit de kamermuziek met stukken van Schumann, Puccini en Keuris.

Arno Piters - foto Marnix Meulmeester / Edesche Concertzaal

Door Jan-Willem van Ree

Schumann - Fantasiestücke, op. 73

Het jaar 1849 was voor Robert Schumann een van zijn meest productieve jaren. Door de geboorte van zijn zesde kind was Schumann aan huis gekluisterd en hij had dus alle tijd om te componeren. Bovendien raakte Schumann geïnspireerd door de rebels sfeer, die in de nasleep van het Revolutiejaar 1848, in Schumanns woonplaats Dresden rondwaarde. Net als hun stadgenoot Richard Wagner hadden de Schumanns genoeg van het conservatieve klimaat en de alleenheerschappij van de adellijke elite. Schumanns echtgenote Clara schreef in haar dagboek: “Zo moeten de mensen zich dus dat beetje vrijheid bevechten! Wanneer breekt eindelijk de tijd aan dat iedereen gelijke rechten krijgt? Hoe is het mogelijk dat de adel nog steeds denkt dat zij andere mensen zijn dan wij, burgers!”

Ging Wagner de barricades op, Schumann ondersteunde de revoluties vooral mentaal. Onder deze woelige omstandigheden componeerde hij zijn Fantasiestücke voor klarinet en piano. Aanvankelijk wilde hij ze onder de titel 'Soiréestücke' publiceren, maar hij koos uiteindelijk voor 'Fantasiestücke'. Een titel die veel voor Schumann betekende, want hij componeerde verschillende stukken met dezelfde titel. Fantasierijk zijn deze Fantasiestücke zeker, let maar op de vele stemmingswisselingen in de muziek. Speciaal voor Arno Piters maakte de Nederlandse componist Geert van Keulen van Schumanns duostuk een bewerking voor klarinet en strijkkwartet.  

Keuris - Clarinet Quintet

Tristan Keuris is sinds zijn definitieve doorbraak als componist altijd een buitenbeentje gebleven in het Nederlandse muziekleven. “Ik behoor niet tot een groep en ook niet tot een generatie”, zei hij eens. Al vroeg begon hij te componeren volgens de toen geldende principes van het serialisme (het componeren door middel van toonreeksen), maar al snel wierp hij dit juk van zich af. Niet Schönberg, Stockhausen of Boulez waren zijn idolen, maar Tsjaikovski, Mahler en Stravinski. Achter Keuris’ muziek vinden we dan ook een componist die, zoals hij zelf zei, “een verhaal wil vertellen”. Dit verhaal vertelt Keuris aan de hand van veelal traditionele genres, zoals de symfonie en het strijkkwartet. Keuris componeerde zijn Clarinet Quintet (1988) ter gelegenheid van het honderdjarige bestaan van het Concertgebouw. Het schreef het speciaal voor de toenmalige soloklarinettist van het Concertgebouworkest George Pieterson. In dit stuk kun je goed horen dat de klarinet Keuris' lievelingsinstrument was. Vanuit lange melodieën ontvouwt zich een totaal eigen klankwereld. Maar de traditie is nooit ver weg. De opbouw van Keuris' Clarinet Quintet en de dialogen tussen klarinet en strijkkwartet brengen je in gedachten naar de klarinetkwintetten van Mozart en Brahms.

Puccini - Crisantemi

Bij de naam Puccini, componist van beroemde opera's als Madame Butterfly en Tosca, denk je niet direct aan het strijkkwartet. Toch had Puccini een onmiskenbare band met dit ultieme genre van de kamermuziek en schreef hij verschillende kleinere stukken voor strijkkwartet. Daarvan werd Crisantemi (Chrysanten, 1890) het bekendst. Puccini schreef het naar eigen zeggen in één nacht als reactie op de dood van de hertog van Savoye. Hij was er zo tevreden over dat hij verschillende passages eruit in zijn opera Manon Lescaut (1893) verwerkte.

Mozart - Klarinetkwintet

In de tweede helft van de achttiende eeuw was de klarinet een relatief nieuw instrument. Mozart, die altijd wel geïnteresseerd was in nieuwe uitvindingen, nam het instrument niet alleen op in zijn orkestwerken, maar schreef ook een aantal prachtige solostukken voor klarinet. Op kamermuziek gebied is zijn Klarinetkwintet uit 1789 nog altijd ongeëvenaard. Mozart schreef het, net als het beroemde Klarinetconcert, voor zijn vriend en mede-vrijmetselaar Anton Stadler. Deze Stadler was vermaard om de manier waarop hij in het lage register van de klarinet speelde. Stadler sleutelde aan het instrument zodat hij er zelfs nog lager op kon spelen. Al deze vondsten nam Mozart mee in zijn Klarinetkwintet. Verder is het stuk bijzonder omdat Mozart de vijf instrumenten gelijkwaardig behandelt. Het is daarmee geen 'concert' voor klarinet en strijkkwartet. Mozart goot zijn Klarinetkwintet in een volledig klassieke vierdelige vorm, inclusief een 'Menuet'. Bijzonder daarin zijn de twee trio-passages, waarvan er eentje zonder klarinet is, om de solist toch wat rust te geven.

Reacties

Blijf op de hoogte!


Ontvang de nieuwsbrief


Contact

Edesche Concertzaal
Amsterdamseweg 9
6711 BE Ede
0318 - 200 214
info@edescheconcertzaal.nl

Logo Edesche Concertzaal wit