Logo concertzaal
Lees het interview met Anna Vinnitskaya. Foto: Marco Borggreve

Anna Vinnitskaya: "Ik geef me altijd voor de volle honderd procent"

Xandi van Dijk: "Bij ons was er dankzij de muziek altijd iets om over te praten."

Geschreven door Redactie in Edesche Concertzaal Actueel, Artiesten, Interviews, Xandi van Dijk, Signum Quartett op 17 februari 2020

Ze bestaan, van die families waar het muziek maken in de genen zit. Xandi van Dijk, altviolist van het vermaarde Signum Quartet, kan erover meepraten. "Bij ons thuis was muziek maken zo ongeveer synoniem voor het familie zijn," vertelt hij. Als vierjarige begon hij met viool spelen en is er niet meer mee opgehouden, alleen verruilde hij de viool op zijn twaalfde voor de altviool. "Dat is achteraf gezien ook weer zo'n familie-ding, want mijn oma en overgrootvader waren ook altviolist."

Xandi van Dijk (Foto - Irene Zandel)

Door Jan-Willem van Ree

Foto: Irene Zandel

De wieg van Xandi van Dijk stond in Kaapstad (Zuid-Afrika), waar hij werd geboren uit een Zwitserse moeder en een Nederlandse vader. Van jongs af aan klonk er muziek in huis. "Mijn moeder was sopraan en gaf thuis zangles. Mijn vader was componist en gaf piano-, blokfluit- en compositieles. Het was altijd een komen en gaan van studenten. Bovendien woonde mijn oma, die altviolist was, bij ons in huis."

Onderlinge band

In die dagelijkse dynamiek van het lesgeven vormde het samen muziek maken het middelpunt. "Vaak organiseerden we in de familiekring spontane concertjes. Mijn oma en ik speelden dan stukken voor twee altviolen, die mijn vader voor ons componeerde. Dat schiep een sterke onderlinge band. Sommige families hebben weinig gemeenschappelijk, maar bij ons was er dankzij de muziek altijd iets om over te praten. Achteraf ervaar ik het als best bijzonder dat je dit met je familie kunt doen!"

Het Signum Quartett speelt op 20 maart 2020 Schuberts 'Der Tod und das Mädchen'. Bestel kaarten.

Geboren altviolist

Als vierjarige begon Xandi van Dijk met vioolles. Maar zo jong als hij was, zette hij vraagtekens bij de vioolpartijen die hij moest spelen. "Ik verbaasde me er in die tijd al over dat alle kinderen dezelfde melodie speelden. Waarom zou je dat doen? De middenstem spelen van een stuk leek me een stuk uitdagender! Blijkbaar was ik al vroeg geïnteresseerd in harmonie," zegt hij lachend. Xandi's sluimerende wens ging in vervulling toen zijn ouders bedachten om als familie een strijkkwartet te beginnen. "Ik heb verschillende partijen geprobeerd. Spelenderwijs kwam ik op de altviool uit. Dat beviel zo goed dat ik het ben blijven doen. Ik hou van de sonore klank van het instrument."

Paul McCartney en Queen

Behalve klassiek klonk er in huize Van Dijk ook vaak andere muziek. "Naast altviool spelen was ik geïnteresseerd in theater en popmuziek. Ik speelde basgitaar en schreef mijn eigen liedjes." Deze brede interesse had Xandi niet van een vreemde. "Mijn vader speelde als tiener al in bandjes en mijn broer trouwens ook." Maar een cursus op de middelbare school zorgde voor een drastische koerswijziging in Xandi's muzikale aspiraties. "Op mijn dertiende volgde ik een kamermuziekcursus. Dat gaf me een enorme kick. Vanaf dat moment ben ik nog harder op de altviool gaan oefenen." Of hij de basgitaar nog wel eens aanraakt? "Hooguit als ik bij vrienden ben." Maar luisteren naar goede popmuziek doet Xandi nog altijd. "Paul McCartney en Queen zijn wat mij betreft de Mozart en de Beethoven van de populaire muziek. Ze hebben tijdloze hits geschreven. Ik zou het ze nooit zo na kunnen doen!"

Tussen kamermuziekpodium en dirigentenbok

Aan de universiteiten van Stellenbosch en Kaapstad studeerde Xandi naast altviool ook orkestdirectie. "Als student heb ik altijd veel gedirigeerd. Eigenlijk kon ik maar moeilijk kiezen. Na mijn studie speelde ik een aantal jaren in het Sontonga Quartet en dirigeerde daarnaast bij de belangrijkste orkesten van Zuid-Afrika." Ook in Europa maakte Xandi van Dijk naam als assistent-dirigent bij de De Koninklijke Muntschouwburg in Brussel. "Even zag het ernaar uit dat ik me helemaal op het dirigeren zou storten, maar het liep anders." Vanuit verschillende hoeken werd Xandi elf jaar geleden gewezen op een vacature bij het Signum Quartett. "Ze zochten een altviolist. Bij wijze van proef heb ik een paar concerten met ze samen gespeeld. Dat beviel zo goed, dat ze vroegen of ik erbij kwam. Natuurlijk zei ik direct ja! En het dirigeren doe ik ook nog steeds."

Het Signum Quartett speelt op 20 maart 2020 Schuberts 'Der Tod und das Mädchen'. Bestel kaarten.

Signum Quartet

In de bijna 25 jaar dat het Signum Quartet bestaat is het ensemble doorgedrongen tot de internationale top. Daarbij heeft het kwartet veel te danken aan de masterclasses die de groep bij legendarische strijkkwartetten volgde, waaronder het Melos Quartet en het Alban Berg Quartett. "Toen ik erbij kwam, kon ik nog net een paar lessen meepikken van het Alban Berg Quartett. Dat was ontzettend inspirerend, want je zit dan zo dicht bij het vuur!" Of die muzikale erfenis hoorbaar is in het spel van het Signum Quartet? "In het begin wel, maar nu hebben we als kwartet een eigen klank."

Bijzondere band met Schubert

Wat Xandi aanspreekt in zijn Signum-collega's is dat zij net als hij muzikaal breed zijn georiënteerd. "We spelen graag muziek van Haydn en Beethoven, maar we zijn even goed thuis in de muzikale werelden van hedendaagse componisten als Kurtág en Widmann." Een componist waar het Signum Quartet een bijzondere band mee heeft is Franz Schubert. Wat zijn muziek zo speciaal maakt? "Voor mij heeft het te maken met de directheid van zijn klanktaal. Schubert heeft maar een paar akkoorden nodig om je als speler en luisteraar direct in een bepaalde sfeer te brengen. Het is tijdloze, fragiele en menselijke muziek. Ik vind het ongelooflijk knap hoe Schubert in zijn muziek zweeft tussen intens menselijke emoties en hemelse sferen."

Der Tod und das Mädchen

Een van de stukken waarin dat duidelijk hoorbaar is, is Schuberts strijkkwartet Der Tod und das Mädchen. Dit wereldberoemde stuk dankt zijn bijnaam aan het gelijknamige lied dat Schubert in het langzame deel citeert. Maar eigenlijk klinkt de thematiek van de dood door in het hele strijkkwartet. "Schubert heeft het verhaal op verschillende manieren in zijn strijkkwartet verwerkt. Het 'Scherzo' bijvoorbeeld is een soort doden- of heksendans, net zoals Berlioz dat in zijn Symphonie fantastique heeft gedaan. Ook in het laatste deel, een bijna demonische tarantella, zit het drama tussen de noten."

Het Signum Quartett speelt op 20 maart 2020 Schuberts 'Der Tod und das Mädchen'. Bestel kaarten.

Muziek uit Zuid-Afrika

Behalve een goede neus voor kwaliteitsmuziek, streeft het Signum Quartet ook naar sterke programma's. "We proberen programmatisch te denken, maar niet op een te nadrukkelijke manier. De combinatie van stukken moet zin hebben, zodat je het concert als een eenheid ervaart." Soms levert dat spannende uitstapjes op. In de Edesche Concertzaal verbindt het Signum Quartet Schuberts Der Tod und das Mädchen aan het Eerste Strijkkwartet van de Zuid-Afrikaanse componiste Ivy Priaulx Rainier (1903-1986). "Dat is ook een vrij donker stuk en past daarom goed bij Schubert", vertelt Xandi. "Het lijkt hier en daar een beetje op Bartók, omdat Priaulx Rainier te rade is gegaan bij de volksmuziek van Zuid-Afrika." Daarbij moet je niet denken aan volksliedjes die je zo na zou kunnen zingen. Xandi: "Het gaat vooral om het ritmische gevoel van de Zuid-Afrikaanse volksmuziek die je in dit strijkkwartet terughoort."

Zangerige melodieën

Om het programma in balans te houden plaatst het Signum Quartett er een stuk met een lichtere toon tegenover. "Dat wordt Beethovens Derde Strijkkwartet, op. 18, nr. 3. Het stuk begint met een van de meest zangerige melodieën die ik van Beethoven ken. En net als in Schuberts Der Tod und das Mädchen hoor je in het laatste deel een dans, maar dan wel een vrolijke dans. Dat maakt de cirkel van het programma rond!"


Reacties

Blijf op de hoogte!


Ontvang de nieuwsbrief


Contact

Edesche Concertzaal
Amsterdamseweg 9
6711 BE Ede
0318 - 200 214
info@edescheconcertzaal.nl

Logo Edesche Concertzaal wit